MAKALE ÖZETİ Tümör hücreleri, hipoksi, oksidatif stres ve terapötik etkiler gibi çevresel streslere yanıt olarak enerji metabolizmalarını yeniden programlama yeteneği kazanır. Bu adaptif değişimi yönlendiren temel faktörler arasında, redoks homeostazı ve ara metabolizmanın ana transkripsiyonel düzenleyicisi olan Nrf2 ve ilişkili sinyal yolu aktivasyonları yer almaktadır. Nrf2'nin glikoliz, lipit metabolizması ve amino asit dönüşümünü düzenlemede rol oynadığı ve bunların her birinin ilaç direncinin ortaya çıkmasına ve sürdürülmesine de katkıda bulunduğu bilinmektedir. Aktive Nrf2, glutatyon biyosentezi, NADPH rejenerasyonu ve ksenobiyotik metabolizmasında rol oynayan sitoprotektif genlerin promotörlerindeki ARE'lere bağlanarak gerek tümör ilerlemesini, gerekse de p53 birikimini destekleyerek hücre ölümünü başlatabilir. Antioksidan savunma ve detoksifikasyonda rol oynayan genlerin transkripsiyonel aktivasyonu yoluyla Nrf2, kanser hücrelerini oksidatif hasardan ve kemoterapötik etkilerden korur. Nrf2 glikasyon yollarını hedeflemek, pro-oksidan tedavilerin etkinliğini arttırmada ve tümör antioksidan savunmalarını zayıflatmada bir strateji olarak önemlidir. Tüm bu transkripsiyonel yeniden programlamalar, ROS'un detoksifikasyonunu, redoks homeostazının restorasyonunu ve oksidatif lezyonların onarımını kolaylaştırarak hücresel sağkalımı destekler. Bazal koşullar altında, Nrf2 sitoplazmada Keap1 tarafından ubikitinlenir ve parçalanır. Tümörigenezde onkometabolit birikiminden kaynaklanan artan ROS seviyeleri, Keap1 üzerindeki sistein kalıntılarını değiştirerek, Nrf2'yi parçalanmak üzere hedefleme yeteneğini zayıflatır. Bu durum, Nrf2'nin çekirdeğe taşınmasına ve burada ARE tarafından yönlendirilen genlerin transkripsiyonunu aktive ederek hücresel antioksidan kapasitesini artırmasına ve oksidatif stres altında hayatta kalmayı desteklemesine olanak tanır. NRF2'nin kanserde bahsedilen tüm bu yeniden programlama süreçleri, özellikle glikoliz, glutaminoliz ve redoks tamponlaması, kanser hücrelerinde anabolik büyümeyi içeren metabolik reprogramlanmayı ve stres adaptasyonunu desteklemesi açısından kritik öneme sahiptir.