Amaç: Bu çalışma, laparoskopik kolesistektomi
sonrası ağrı yönetiminde kullanılan nonfarmakolojik
yaklaşımlar ile ilgili hemşirelik
alanında yapılmış lisansüstü tezleri incelemeyi
amaçlamaktadır.
Yöntem: Çalışma, 01-20 Ekim 2025
tarihleri arasında “Yükseköğretim Kurulu
Başkanlığı Ulusal Tez Merkezi” veritabanı
üzerinde gerçekleştirilmiştir. “Laparoskopik
kolesistektomi", “ağrı”, “masaj” ve “gevşeme”
anahtar kelimeleriyle yapılan taramada
hemşirelik alanında, erişime açık, tam metni
bulunan ve randomize kontrollü deneysel
nitelikteki tezler incelenmiştir. Ulaşılan 62
tezden kriterleri karşılayan 22 lisansüstü tez
çalışmaya dahil edilmiş, veriler sayı ve yüzde
olarak sunulmuştur.
Bulgular: İncelenen tezlerin 2007–2025
yılları arasında yapıldığı, %50’sinin doktora
tezi olduğu ve örneklem sayılarının 39–188
arasında değiştiği belirlenmiştir. Tezlerin
%62,5’inde ağrı değerlendirmesinde Görsel
Kıyaslama Ölçeği kullanılmış, dokuz farklı
non-farmakolojik yöntem uygulanmıştır.
Bu yöntemler arasında en sık masajın ve
akupresürün tercih edildiği görülmüştür.
Sonuç: Araştırma sonuçları, non-farmakolojik
yöntemlerin laparoskopik kolesistektomi
sonrası ağrıyı azalttığını ve analjezik ihtiyacını
düşürdüğünü göstermektedir. Bu nedenle, bu
yöntemlerin klinik uygulamalara dahil edilmesi
ve alanda nitelikli çalışmaların artırılması
önemlidir.
Apikal periodontitis, diş pulpasının enfeksiyonu
sonucu gelişen ve periapikal kemikte yıkım
ve rezorpsiyon ile ilerleyen yaygın bir oral
inflamatuvar hastalıktır. Her ne kadar lokalize
bir enfeksiyon olarak kabul edilse de, periapikal
dokularda bulunan mikroorganizmalar, bunların
toksik yan ürünleri ve lezyon bölgesinde
üretilen inflamatuvar mediyatörler sistemik
dolaşıma katılabilmektedir. Bu faktörler konak
bağışıklık yanıtını modüle edebilir ve çeşitli
sistemik hastalıkların patogenezine katkıda
bulunabilir. Bu nedenle apikal periodontitis
yalnızca lokalize bir diş hastalığı olarak değil,
aynı zamanda potansiyel sistemik etkileri olan
bir durum olarak değerlendirilmelidir.
Buna karşılık, kronik sistemik hastalıklarda
gözlenen hiper-inflamatuvar durum, apikal
periodontitisin ilerleyişini ve tedavi sonuçlarını
etkileyebilmektedir. Ancak apikal periodontitis
ile sistemik hastalıklar arasındaki ilişkinin
doğası ve altta yatan biyolojik mekanizmalar
henüz tam olarak aydınlatılamamıştır.
Bu derleme kapsamında literatür taraması
PubMed, Scopus ve Web of Science veri
tabanlarında gerçekleştirilmiştir. Tarama
sürecinde “apical periodontitis”, “systemic
diseases”, “inflammation”, “cardiovascular
diseases”, “diabetes”, “autoimmune diseases”
ve “psychiatric disorders” anahtar kelimeleri ve
bunların kombinasyonları kullanılmıştır. Elde
edilen çalışmalar güncellik, bilimsel kalite ve
konu ile ilişkileri açısından değerlendirilerek
derlemeye dahil edilmiştir. Ayrıca, son yıllarda
yayımlanan çalışmaların dahil edilmesine
öncelik verilmiştir.
Apikal periodontitis ile sistemik inflamasyon
ve kronik hastalıklar arasındaki etkileşimin
anlaşılması, hem diş hekimliği hem de tıp
pratiğinde risk faktörlerinin daha etkin
yönetilmesine ve daha iyi prognostik sonuçlara
katkı sağlayabilir. Bu doğrultuda bu derlemenin
amacı, güncel kanıtlar ışığında apikal
periodontitis ile sistemik hastalıklar arasındaki
olası ilişkileri ve bu ilişkiye aracılık eden
mekanizmaları değerlendirmektir.
